Trước đây, khi học tiếng Anh, tôi hay nghe người ta khuyên: mua Harry Potter về mà đọc. Bởi vì Harry Potter là một bộ truyện vô cùng hấp dẫn, dễ đọc, dễ vào, mà vốn từ lại phù hợp với thiếu niên.
Cái cụm từ “thiếu niên” khi ấy khơi gợi cho tôi một cảm giác rằng việc cải thiện vốn từ vựng thông qua bộ sách Harry Potter là một điều vô cùng đúng đắn và hợp lý. Tôi cũng cực kỳ yêu thích series này. Thế là vào một buổi tối đẹp trời, tôi hào hứng lên ngay Google và tải về cho mình một bản Ebook cực kì chất lượng.
Nhưng vào khoảnh khắc mở sách lên và đọc thử, tôi đã hoàn toàn chết lặng. Tôi không hiểu 2/3 số từ trong một câu. Toàn bộ trang sách chỉ toàn là những từ ngữ lạ lẫm và vô nghĩa.
Tôi nhận ra nếu mình tiếp tục đọc thì những gì tôi thu nạp không phải là từ vựng mà là sự khó chịu và chán nản cùng cực. Mặc dù trước đây tôi rất đam mê Harry Potter, nhưng trải nghiệm với phiên bản tiếng Anh đã khiến tôi nhận ra một điều: cái mình thích chưa chắc đã là cái mình cần.
Thay vì chọn sách theo sở thích, theo đám đông, tôi chuyển sang chọn sách đúng với trình độ của mình – và mọi thứ dễ chịu hơn hẳn. Tôi từ bỏ niềm vui của mình với Harry Potter và bắt đầu lại bằng một vài cuốn sách khá đơn giản.
Cứ như thế, niềm vui với việc học ngôn ngữ và việc đọc sách được tích luỹ dần. Tôi không còn sợ hãi việc phải đọc các văn bản dài bằng tiếng Anh, và đặc biệt, tôi sẵn sàng hơn trong việc chinh phục các cuốn sách khó.
Nếu bạn đã có nền tảng cơ bản và đang tìm sách tiếng Việt cho người nước ngoài để luyện đọc, hãy bắt đầu với những cuốn vừa sức thay vì chọn sách chỉ vì nổi tiếng hay đúng sở thích. Trong danh sách dưới đây, tôi gợi ý những câu chuyện có lời văn gần gũi, cốt truyện dễ theo dõi hoặc hình minh họa giúp bạn đoán nghĩa. Bạn không cần hiểu mọi từ ngay lần đầu; hãy chọn cuốn khiến mình muốn đọc tiếp.
1. Nhật ký chú bé nhút nhát (Jeff Kinney)
Đây là bản dịch của bộ truyện “Diary of a Wimpy Kid” nổi tiếng thế giới, kể theo giọng nhật ký hài hước của cậu học sinh Greg Heffley về đủ thứ chuyện dở khóc dở cười ở trường, ở nhà, với bạn bè.
Vì viết dưới dạng nhật ký nên câu văn ngắn, khẩu ngữ, đi kèm rất nhiều hình vẽ minh hoạ ngộ nghĩnh giúp bạn đoán nghĩa dễ dàng dù chưa hiểu hết chữ.
Đây là cuốn dễ tiếp cận nhất trong danh sách này, đặc biệt nếu bạn đã từng đọc bản gốc tiếng Anh hoặc xem qua nội dung.
2. Charlotte và Wilbur (E.B. White)
Đây là bản dịch tiếng Việt của tiểu thuyết thiếu nhi kinh điển “Charlotte’s Web”.
Truyện kể về tình bạn giữa chú lợn con Wilbur và cô nhện xám Charlotte. Wilbur là con lợn còi nhất đàn, suýt bị giết ngay từ khi mới sinh nếu không có cô bé Fern xin cha cho nó được sống. Sau này khi Wilbur đứng trước nguy cơ bị làm thịt, Charlotte đã dệt những dòng chữ đặc biệt lên mạng nhện để cứu bạn mình, khiến Wilbur trở nên nổi tiếng khắp vùng.
Cái hay khi đọc bản dịch tiếng Việt của một cuốn sách bạn có thể đã quen thuộc bằng tiếng Anh (hoặc tiếng mẹ đẻ khác) là bạn đã biết trước cốt truyện, nên dù gặp từ mới cũng dễ đoán nghĩa hơn nhiều.
Trong quá trình đọc, bạn có thể đối chiếu với phiên bản bằng tiếng mẹ đẻ để việc đọc trở nên mượt mà hơn.
3. Tôi là Bêtô (Nguyễn Nhật Ánh)
Đây là lần đầu tiên nhà văn Nguyễn Nhật Ánh (người nổi tiếng viết cho tuổi mới lớn) kể chuyện qua lời của một chú chó vô cùng triết lý, đáng yêu tên là Bêtô.
Bêtô sống cùng chị Ni (chủ của nó), người bạn thân Bino lông trắng, và những đồng loại khác trong xóm.
Qua những mẩu chuyện đời thường — từ chuyện chơi đùa, giận hờn, đến những nỗi sợ hãi rất “chó” — cuốn sách gửi gắm nhiều thông điệp trong trẻo, nhẹ nhàng về tình bạn và tình cảm gia đình.
4. Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ (Nguyễn Ngọc Thuần)
Đây là truyện dài dành cho thiếu nhi, kể theo lời của một cậu bé 10 tuổi tên Dũng, sống ở một vùng quê.
Cuốn sách gồm nhiều mẩu chuyện nhỏ, đơn giản: cậu bé cùng bố ra vườn tưới hoa, chơi trò nhắm mắt đoán tên hoa qua xúc giác, đoán khoảng cách giữa mình và bố mà không cần nhìn… Từng câu chuyện giản đơn như vậy dần dần hé lộ những bài học về sự trân trọng bản thân, giá trị của tình yêu thương, sự tử tế và cách cảm nhận thế giới xung quanh bằng tất cả các giác quan.
Cuốn sách sử dụng lối viết giản dị, trong trẻo, giàu chất thơ, câu văn ngắn gọn nên rất phù hợp để luyện đọc ở giai đoạn mới thoát khỏi sách giáo trình.
5. Dế mèn phiêu lưu ký (Tô Hoài)
Đây là tác phẩm thiếu nhi kinh điển của nhà văn Tô Hoài, kể về những chuyến phiêu lưu của chú Dế Mèn. Từ một chú dế kiêu căng và bồng bột, Dế Mèn dần học cách nghĩ cho người khác sau những sai lầm của mình. Những câu chuyện về chuyến phiêu lưu của Dế Mèn vừa có nhiều tình tiết thú vị, vừa gợi mở những bài học về tình bạn, lòng dũng cảm và trách nhiệm.
Với người học tiếng Việt, cuốn sách có nhiều đoạn miêu tả sinh động về thiên nhiên và thế giới loài vật. Một số từ ngữ có thể hơi khó hoặc mang màu sắc văn chương, vì vậy bạn có thể đọc từng đoạn ngắn và chú ý đoán nghĩa qua ngữ cảnh thay vì tra từ điển liên tục.
6. Những tấm lòng cao cả (Edmondo De Amicis)
Cuốn sách được kể qua những trang nhật ký của cậu bé Enrico, xoay quanh cuộc sống ở trường, gia đình và những người bạn của cậu. Mỗi câu chuyện nhỏ đều gợi lên một điều đáng suy ngẫm về lòng tốt, sự sẻ chia, tình bạn và cách ta đối xử với những người xung quanh.
Điều tôi thích nhất ở cuốn sách này là giọng văn giàu cảm xúc và có tính lan tỏa mạnh mẽ. Qua lời kể của Enrico, những nhân vật hiện lên đều mang tính biểu tượng cho những nét tính cách đặc trưng ở con người: sự kiên trì, lòng bao dung, lòng dũng cảm, tình yêu nước,… và có cả sự đố kỵ, tính ganh ghét, ích kỷ,…
Với người học tiếng Việt, các mẩu chuyện tương đối độc lập nên bạn có thể đọc từng phần một mà không cần theo dõi một cốt truyện quá phức tạp. Sách cũng có nhiều từ ngữ diễn tả cảm xúc và các mối quan hệ. Một số đoạn mang giọng văn trang trọng hoặc hơi xưa, nên nếu gặp câu khó, hãy thử đọc lại cả đoạn để đoán ý trước khi tra từ.
7. Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh (Nguyễn Nhật Ánh)
Đây là tác phẩm mà tôi thích nhất của bác Nguyễn Nhật Ánh. Cuốn sách kể về tuổi thơ của hai anh em Thiều và Tường ở một vùng quê miền Trung. Qua những trò chơi, tình bạn và những rung động đầu đời, câu chuyện gợi lại một tuổi thơ vừa hồn nhiên, vừa có những lúc giận hờn và day dứt.
Được kể bằng lời của Thiều – một cậu bé đang bước vào tuổi dậy thì với những cảm xúc phức tạp – nên cuốn sách mang một giọng văn rất đặc trưng của thiếu niên – vừa ngây thơ, trong trẻo lại vừa đa cảm và hỗn loạn.
Với người học tiếng Việt, sách có nhiều đoạn hội thoại đời thường và từ ngữ gắn với cuộc sống làng quê, rất hữu ích để làm quen với văn hóa và cách kể chuyện của người Việt. Tuy vậy, những đoạn miêu tả giàu hình ảnh hoặc một số từ địa phương có thể khiến người đọc gặp khó khăn. Bạn có thể đọc chậm từng chương và ghi lại những cụm từ thú vị thay vì cố gắng tra hết mọi từ mới.